علامه سید علی قاضی طباطبایی | |
سید علی قاضی طباطبایی معروف به علامه قاضی (متولد ۹ اردیبهشت ۱۲۴۵ در تبریز- درگذشته۱۶ بهمن ۱۳۲۵). پدر او، آیت الله سید حسین قاضی از شاگردان میرزا محمد شیرازی بود. علامه قاضی از شخصیتهای کمنظیر معاصر عرفان و شیعه است. او همچنین استاد علامه طباطبایی بودهاست.
زندگینامه
وی در ۹ اردیبهشت ۱۲۴۵ (۱۳ ذیالحجه ۱۲۸۲ قمری) در تبریز زاده شد.
تحصیلات
علامه قاضی علوم مقدماتی را در تبریز در نزد پدرش، سید حسین قاضی و میرزا موسی تبریزی و میرزا محمد علی قراچه داغی آموخت. او نزد پدر خود تفسیر کشاف را آموخت و ادبیات عرب و ادبیات فارسی را در نزد دانشمند و شاعر نامی، میرزا محمد تقی تبریزی متخلص به «نیر» خواند. سید علی قاضی در سال ۱۳۰۸ در سن ۲۳ سالگی عازم نجف شد. او پس از اقامت در نجف، تحصیلات خود را در نزد اساتیدی از جمله فاضل شربیانی، شیخ محمد ممقانی، شیخ فتح الله شریعت و آخوند خراسانی ادامه داد، و در سن ۲۷ سالگی به درجه اجتهاد نائل شد. او همچنین در نزد آیت الله شیخ محمد بهاری و آیت الله سید احمد کربلایی که هر دو از شاگردان مبرز ملا حسینقلی همدانی بودند به کسب مکارم اخلاقی و علوم عرفانی پرداخت. آیت الله قاضی در لغت عرب بی نظیر بوده است، گفته شده که او چهل هزار لغت از حفظ داشت و شعر عربی را چنان میسرود که اعراب تشخیص نمیدادند سراینده این شعر غیرعرب است
مرحوم قاضی در تفسیر قرآن و معانی آن ید طولائی داشت و علامه طهرانی از قول مرحوم استاد علامه طباطبائی میگوید: «این سبک تفسیر آیه به آیه را مرحوم قاضی به ما تعلیم دادند و ما در تفسیرالمیزان، از مسیر و روش ایشان پیروی میکنیم. ایشان در فهم معانی روایات وارده از ائمه معصومین علیهم السلام ذهن بسیار باز و روشنی داشتند و ما طریقه فهم احادیث را که «فقه الحدیث» گویند از ایشان آموختهایم.»
سلسله اساتید علامه قاضی
اساتید عرفان علامه قاضی آیت الله شیخ محمد بهاری و آیت الله سید احمد کربلایی بودهاند. این دو از شاگردان مبرز ملا حسینقلی همدانی بودهاند. سلسله اساتید ملا حسینقلی همدانی به حاج سید علی شوشتری و سپس به شخصی به نام ملا قلی جولا میرسد.
وفات
سرانجام، آیت الله میرزا علی قاضی در ۱۶ بهمن ۱۳۲۵ خورشیدی (۱۴ ربیع الاول ۱۳۶۶ قمری) در سن ۸۳ سالگی وفات نمود، و در قبرستان وادی السلام، نزد پدر خود، بهخاک سپرده شد.
شاگردان
بسیاری از اساتید بزرگ فلسفه و عرفان اسلامی از شاگردان آیتالله قاضی بودند. از میان شاگردان ایشان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی 
آیت الله محمد تقی بهجت فومنی
آیتالله خویی
آیت الله میرزا امیر هادی زاده
سید هاشم حداد
علامه طباطبایی
علامه سید محمد حسن الهی طباطبایی
آیتالله محمدتقی آملی
آیتالله سید عبدالکریم کشمیری
آیتالله سید عبدالحسین دستغیب
علامه قاضی در بیان شاگردان
علامه طباطبایی، از فلاسفه و مفسرین نامدار جهان اسلام و از شاگردان مرحوم قاضی در بارهٔ او چنین میگوید:
« ما هر چه داریم از مرحوم قاضی داریم. »
او همچنین میگوید:
« مرحوم قاضی در تفسیر قرآن کریم ید طولایی داشت و این سبک تفسیر آیه به آیه را ایشان به ما تعلیم داد و ما در تفسیر از مسیر و روش ایشان پیروی میکنیم. و در فهم معانی روایات وارده از ائمه معصومین ذهن بسیار باز و روشنی داشتند و ما طریقهٔ فهم احادیث را که فقه الحدیث گویند از ایشان آموختیم. »
مرحوم سید هاشم حداد، از عرفای معاصر و شاگرد علامه قاضی، درباره او میگوید:
« از صدر اسلام تا کنون عارفی به جامعیت مرحوم قاضی نیامدهاست. »
او همچنین میگوید:
« مرحوم آقای قاضی یک عالمی بود که از جهت فقاهت بینظیر بود. از جهت فهم روایت و حدیث بینظیر بود. از جهت تفسیر و علوم قرآنی بینظیر بود، حتی، از جهت تجوید و قرائت قرآن. و در مجالس فاتحهای که احیانا حضور پیدا مینمود، کمتر قاری قرآن بود که جرات خواندن در حضور وی را داشته باشد، چرا که، اشکالهای تجویدی و نحوهٔ قرائتشان را میگفت. »
آیت الله خسروشاهی از علامه طباطبائی نقل میکردند که:
« کتابهای معقول را خواندم ولی وقتی خدمت سید علی آقا قاضی رسیدم فهمیدم که یک کلمه هم نفهمیدم!