گوگان از دیدگاه تاریخ و جغرافی نویسان : هانری راولین سون (افسر انگلیسی در حدود سال 1254 هجری قمری) می نویسد:
گوگان از دیدگاه تاریخ و جغرافی نویسان : هانری راولین سون (افسر انگلیسی در حدود سال 1254 هجری قمری) می نویسد: در دوره های خیلی قدیم ناحیه گوگان در ردیف مراکز بسیار زیبا و خرم آن روزگار بوده است و از چندین دهکده آباد و پیوسته به هم تشکیل شده است. روزبهی و ترقی گوگان را باید از آنجا قیاس و محاسبه کرد که معمولاً میزان مالیات هر خانواده 8 تا 9 تومان به پول روزگاران قاجاریه (شاهزاده عباس میرزا) بوده است.
این جغرافی دان آماری دقیق از باغها و وضعیت معاش گوگان ارائه نموده است و می گوید باغداران و بازرگانان در مقابل هر طناب زمین یا 96 ذرع مبلغ یک پناباد (ده شاهی و نصف یک ریال) به دولت مالیات می دادند.
چالز استوارت جغرافیدان و جهانگرد انگلیسی در سال 1251 قمری (1835 میلادی) به ایران آمده و اینگونه می نویسد: عطر گل سنجد به قدری در هوا آمیخته بود که هر مسافری را از خود بیخود می کرد ، هوا پاک و طرب افزا و آسمان صاف به محیط اطراف و دشت گوگان لطفی وصف ناپذیر بخشیده بود ، خاک زمینهای حاصلخیز و مستعد، آب کافی ، چشمه ها ، رودخانه ها و چاهها ، هوای معتدل ، فعالیت مردم گوگان ، همه و همه گوگان را به صورت یک منطقه زراعی در آورده بود. و یکی از مراکر کشاورزی ، باغداری و دامپروری آذربایجان محسوب می شود.
یاقوت حموی سیاح و جهانگرد رومی در باره گوگان می نویسد: ده نجیر جان یا اخیر جان (اخی جهان) یکی از روستاهای نزدیک گاوگان در 3 کیلومتری آن قرار دارد که درقدیم شاه نشین بود و خزانه شاه در حدود قوم باغی (باغی نزدیک روستای فیروز سالار) به زیر خاک فرو رفته و پادشاه ترک آن دیار کرده است.
یکی از بزرگترین و قدیمی ترین روستاهای بخش ، روستای تیمورلو می باشد که بنابر شواهد و قراین و نقل قول قدما حدوداً 13 قرن سابقه تاریخی دارد. وجود سنگ نوشته های بزرگ در روستا و وجود قبرستان مجوسان در کنار قبرستان بزرگ روستا و نیز مقبره دو نفر از شهیدان صدر اسلام در اراضی بالوجای تیمورلو و حفاریهایی که در سطح روستا در عمق ده متری انجام شده و وجود سفالها و تنورها حاکی از این ادعاست که در اثر پس روی و پیشروی آب دریاچه ارومیه به دفعات مکرر زیر آب رفته و تخریب و بازسازی شده است.
در زمان حمله مغول گوگان نیز مانند سایر شهرهای ایران مورد تجاوز و قتل و غارت قرار می گیرد ، در زمان هلاکو خان که شهر مراغه پایتخت ایلخانیان شده بود گوگان و دهستانهای اطراف آن به علت آب و هوای خوش و باغستانهای پر میوه جهت استراحت و خوشگذرانی مورد توجه خانان مغول قرار می گیرد . بعد از زوال ایلخانان به احتمال قوی خزائن خانان مغول پای کوه قزل داغ در میان دره ای به خاک سپرده می شود.
